De Vereeniging De Sphinx werd op 7 maart 1866 in Den Haag opgericht door Baron Mackay, de latere Lord Reay. In de naam “Vereeniging De Sphinx“ is de oude spelling van “Vereeniging” altijd behouden gebleven. Bij de oprichting is gekozen voor “Sphinx” en niet voor het gebruikelijke “Sfinx”. Mackay was latinist, en gaf vermoedelijk daarom de voorkeur aan Sphinx. Wellicht vond hij Sphinx ook fraaier staan dan Sfinx.
Ten tijde van de oprichting telde Den Haag ongeveer 65.000 inwoners. Het was de residentie van Koning Willem III, die getrouwd was met Koningin Sophie. Baron Mackay was kamerjonker van de Koning, en had ook een goede verstandhouding met de Koningin.
In 1866 werden grote plannen gemaakt voor stadsuitbreiding, onder meer voor de Stationsbuurt, Schilderswijk, Archipelbuurt, en het Bezuidenhout. Ook werd een paardentramlijn van Den Haag naar Delft geopend, maar er woonden daar geen leden van De Sphinx. Datzelfde jaar werd de stad getroffen door een cholera-epidemie. De hygiënische toestanden waren toen zeker niet optimaal.
|
|
Al lange tijd kwam toentertijd op woensdagavond in Hotel Groot Keizershof, Buitenhof 46, een groep vrienden bijeen, om de ontwikkelingen in stad en wereld te bespreken, vooral op het gebied van wetenschap en kunst. Op voorstel van Mackay werd besloten om hun groep De Sphinx te noemen, een bestuur te vormen, en duidelijke afspraken te maken voor volgende bijeenkomsten. Zo werd De Sphinx geboren, en de oprichtingsvergadering had plaats op woensdag 7 maart 1866 in Hotel Groot Keizershof. Dit hotel is afgebroken en vervangen door een kantoorpand. |
Volgens de eerste ledenlijst, die is uitgegeven in 1866, waren 84 mannen ingeschreven. Het was namelijk een vereniging voor uitsluitend mannen. Vrouwen waren uitgesloten. Bij elkaar vormden de leden een heel aparte en intrigerende maatschappelijk caleidoscoop, uniek voor die tijd. Sociaal gesproken was de vereniging niet homogeen. Door deze sociale mix was De Sphinx niet specifiek een club voor de hogere kringen.
Zo waren ook een drogist, een drukker, en een stenograaf lid. Maar eveneens waren lid edellieden, ministers, leden van de hofhouding, politici van verschillende politieke partijen, hoge militairen, en bekende kunstenaars en schrijvers. Tegenwoordig is van een dergelijk sociaal gemêleerd gezelschap, als De Sphinx in het verleden was, al lang geen sprake meer. Het ledenbestand is nu veel meer een dwarsdoorsnede van de sociale middengroep.
